Hoạt động nông nghiệp ngày càng sử dụng dữ liệu để theo dõi điều kiện canh tác, đánh giá tình trạng cây trồng, vật nuôi và hỗ trợ ra quyết định. Vì vậy, mô hình nông nghiệp thông minh không chỉ dựa vào thiết bị hiện đại mà còn đòi hỏi khả năng kết nối dữ liệu với hoạt động quản lý, giúp người sản xuất chủ động điều chỉnh trước những thay đổi của môi trường và quá trình vận hành.
Tại Việt Nam, nông nghiệp thông minh có thể được triển khai theo nhiều mức độ, từ ghi nhật ký điện tử và theo dõi một số chỉ số môi trường đến tích hợp dữ liệu và tự động hóa nhiều khâu. Bài viết sẽ làm rõ cách vận hành, những điều kiện cần lưu ý khi áp dụng và định hướng ứng dụng mô hình Smart Farm tại C.P. Việt Nam.
1. Khái niệm mô hình nông nghiệp thông minh là gì?
Mô hình nông nghiệp thông minh là phương thức tổ chức sản xuất sử dụng dữ liệu để hỗ trợ theo dõi, đánh giá và điều chỉnh hoạt động trong các lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. Thay vì chỉ vận hành theo kinh nghiệm hoặc một quy trình cố định, mô hình này kết nối dữ liệu sản xuất với hoạt động quản lý, qua đó hỗ trợ người vận hành ra quyết định phù hợp với tình trạng thực tế.
Mô hình gồm ba thành phần chính: dữ liệu sản xuất, hệ thống quản lý thông tin và người vận hành. Dữ liệu giúp phản ánh tình trạng và những thay đổi trong quá trình sản xuất; hệ thống thực hiện lưu trữ, tổng hợp và cung cấp thông tin cần thiết; người vận hành kết hợp dữ liệu với kiến thức chuyên môn và kết quả kiểm tra thực tế để xác nhận tình hình hoặc điều chỉnh hoạt động khi cần thiết. Vì vậy, việc trang bị thiết bị tự động chưa đồng nghĩa với hình thành mô hình nông nghiệp thông minh nếu dữ liệu thu thập riêng lẻ và chưa phục vụ quá trình quản lý, ra quyết định.
Nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp thông minh có nhiều điểm giao thoa. Nếu phân biệt theo trọng tâm tiếp cận, nông nghiệp công nghệ cao thường nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ, thiết bị hoặc quy trình tiên tiến; trong khi nông nghiệp thông minh chú trọng sử dụng và kết nối dữ liệu để hỗ trợ quản lý, theo dõi và ra quyết định.
Nội dung | Nông nghiệp công nghệ cao | Nông nghiệp thông minh |
Trọng tâm | Ứng dụng công nghệ, thiết bị hoặc quy trình tiên tiến để nâng cao hiệu quả sản xuất | Kết nối dữ liệu với hoạt động quản lý, theo dõi và ra quyết định |
Phạm vi | Có thể tập trung vào một công đoạn hoặc một nhóm hoạt động sản xuất | Hướng đến liên kết thông tin giữa nhiều khâu trong quá trình vận hành |
Vai trò dữ liệu | Tùy thuộc vào công nghệ và giải pháp được áp dụng | Là cơ sở quan trọng để theo dõi, đánh giá và điều chỉnh hoạt động sản xuất |
Lưu ý: Bảng so sánh trên chỉ mang tính khái quát theo trọng tâm tiếp cận; hai mô hình có thể được kết hợp trong cùng một cơ sở sản xuất.
Trang trại công nghệ cao của C.P. Việt Nam vận hành theo mô hình Smart Farm, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững
>> Tham khảo thêm:
- Tìm hiểu 5 mô hình nông nghiệp hiện đại phát triển bền vững
- Nông nghiệp xanh là gì? Bản chất, đặc điểm của mô hình nông nghiệp xanh
- Nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam: Thực trạng và xu hướng phát triển
2. Một số đặc điểm khi triển khai nông nghiệp thông minh ở Việt Nam
Tại Việt Nam, chuyển đổi số được xác định là một trong những hướng phát triển của ngành nông nghiệp. Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030[1] đặt ra định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; Chương trình Chuyển đổi số quốc gia cũng xác định nông nghiệp là một trong những lĩnh vực cần ưu tiên. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng tại từng cơ sở còn phụ thuộc vào hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và khả năng đầu tư.
2.1. Triển khai phù hợp với quy mô và năng lực sản xuất
Nông nghiệp thông minh có thể được áp dụng ở nhiều quy mô, từ hộ sản xuất, hợp tác xã đến doanh nghiệp. Mức độ đầu tư, khả năng kết nối dữ liệu và phạm vi tự động hóa cần được lựa chọn theo nhu cầu quản lý, điều kiện sản xuất và nguồn lực của từng cơ sở, phù hợp với định hướng chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp bền vững.
Với cơ sở quy mô nhỏ, giải pháp có thể được triển khai từng phần, chẳng hạn theo dõi nhiệt độ, độ ẩm hoặc ghi nhật ký điện tử, sau đó mở rộng theo nhu cầu. Cơ sở quy mô lớn có thể tích hợp nhiều khâu sản xuất và quản lý trên cùng một hệ thống, tăng khả năng kết nối dữ liệu và tự động hóa. Vì vậy, nông nghiệp thông minh không đồng nghĩa với xây dựng trang trại quy mô lớn hoặc tự động hóa hoàn toàn mà cần phù hợp với điều kiện và mục tiêu của từng cơ sở.
2.2. Giải pháp công nghệ phải phù hợp với điều kiện sản xuất
Lựa chọn giải pháp công nghệ cần xuất phát từ cây trồng, vật nuôi, mục tiêu sản xuất và quy mô của từng cơ sở. Các yếu tố như khí hậu, nguồn nước, nguồn điện, kết nối mạng và cơ sở hạ tầng cũng cần được xem xét để bảo đảm hệ thống có thể vận hành ổn định trong điều kiện thực tế.
Các chỉ tiêu theo dõi và ngưỡng vận hành cần được điều chỉnh theo đối tượng và từng giai đoạn sản xuất, thay vì áp dụng một cấu hình thiết bị hoặc bộ thông số giống nhau cho mọi cơ sở. Công nghệ cũng cần có khả năng thích ứng với điều kiện thực tế, bởi giải pháp phù hợp phải hỗ trợ đúng nhu cầu quản lý và mục tiêu sản xuất đã xác định.
>> Tìm hiểu thêm:
2.3. Quản lý sản xuất dựa trên dữ liệu từ nhiều nguồn
Nông nghiệp thông minh cần nguồn dữ liệu đủ đa dạng và có độ tin cậy để phản ánh tương đối đầy đủ tình trạng sản xuất. Thông tin có thể được ghi nhận từ thiết bị đo, nhật ký sản xuất, dữ liệu thời tiết và kết quả kiểm tra thực tế. Tùy lĩnh vực, hệ thống còn có thể ghi nhận các thông tin liên quan đến lượng thức ăn, nước uống, tình trạng sinh trưởng, dịch bệnh, năng suất và chất lượng sản phẩm.
Để hỗ trợ quản lý hiệu quả, dữ liệu cần được ghi nhận chính xác, cập nhật với tần suất phù hợp và sử dụng thống nhất. Cơ sở sản xuất cũng cần quy định quyền truy cập, phương thức lưu trữ và sao lưu dữ liệu để hạn chế thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích. Vì vậy, giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở quá trình thu thập mà còn ở khả năng kiểm tra, tổng hợp và đưa thông tin vào hoạt động quản lý, ra quyết định.
2.4. Công nghệ hỗ trợ người sản xuất trong quá trình vận hành
Công nghệ cung cấp dữ liệu và cảnh báo giúp người sản xuất theo dõi tình trạng của cây trồng, vật nuôi và môi trường sản xuất. Tuy nhiên, thông tin từ hệ thống chỉ mang tính hỗ trợ; người vận hành vẫn cần kết hợp dữ liệu với kiến thức kỹ thuật và điều kiện thực tế để đưa ra quyết định phù hợp.
Khi hệ thống ghi nhận dấu hiệu bất thường, người vận hành cần kiểm tra thực tế trước khi điều chỉnh thiết bị hoặc quy trình sản xuất. Dữ liệu nên được đối chiếu với tình trạng tại cơ sở, đồng thời kết hợp kinh nghiệm và ý kiến chuyên môn khi cần thiết. Người sản xuất cũng cần theo dõi tình trạng thiết bị và chất lượng thông tin để bảo đảm quá trình vận hành diễn ra phù hợp.
>> Có thể bạn quan tâm:
- Top các mô hình chăn nuôi hiệu quả hiện nay
- Xu hướng chăn nuôi hiện nay: Chuyển dịch hướng tới mô hình nông nghiệp bền vững
- Các công nghệ chăn nuôi hiện đại được ứng dụng tại Việt Nam
3. Ứng dụng và định hướng phát triển nông nghiệp thông minh tại C.P. Việt Nam
C.P. Việt Nam đang triển khai mô hình Smart Farm trong hoạt động chăn nuôi, kết hợp hệ thống chuồng kín và kiểm soát môi trường với các giải pháp IoT, AI, tự động hóa. Các giải pháp này hỗ trợ kiểm soát điều kiện chuồng nuôi, giám sát sức khỏe đàn vật nuôi và tối ưu công thức dinh dưỡng. Việc thu thập và khai thác dữ liệu giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý trang trại và tăng cường an toàn sinh học.
Bên cạnh các ứng dụng hiện có, C.P. Việt Nam tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi AI và chuyển đổi số thông qua hợp tác giữa CPF và FPT. Trong khuôn khổ hợp tác giai đoạn 2026 - 2028 và các năm tiếp theo, C.P. Việt Nam và FPT sẽ tập trung nghiên cứu, phát triển và triển khai các giải pháp AI và chuyển đổi số trong chuỗi tích hợp Feed - Farm - Food. Các lĩnh vực hợp tác bao gồm nền tảng IIoT, tích hợp dữ liệu và các hệ thống hỗ trợ vận hành, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc. Hai bên lên kế hoạch triển khai thí điểm mô hình Smart Farm tại một số cơ sở được lựa chọn của C.P. Việt Nam, làm cơ sở để mở rộng ứng dụng đến các cơ sở khác và mạng lưới nông hộ liên kết.
Tại lễ khởi động hợp tác ngày 8/6/2026, CPF và FPT công bố sáu chương trình chuyển đổi AI. Trong đó, các chương trình liên quan đến chăn nuôi gồm camera thông minh phục vụ giám sát vận hành trang trại, hệ thống tư vấn dịch bệnh cho người chăn nuôi và quản lý công thức phối trộn thức ăn chăn nuôi trên nền tảng số. Theo lộ trình công bố, hai bên sẽ xây dựng nền tảng dữ liệu và công nghệ trước khi nhân rộng các ứng dụng đã được kiểm chứng vào thực tế vận hành.
C.P. Việt Nam giới thiệu các giải pháp ứng dụng trong chuỗi nông nghiệp – thực phẩm
>> Tìm hiểu chi tiết:
- C.P. Việt Nam khởi động các dự án chuyển đổi AI, thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm thông minh, bền vững
- CP và FPT thúc đẩy chuyển đổi AI trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm Việt Nam
- C.P. Việt Nam được vinh danh Top 5 đổi mới sáng tạo ngành nông nghiệp công nghệ cao
Cùng với quá trình chuyển đổi số, nông nghiệp thông minh ở Việt Nam đang trở thành một hướng tiếp cận đáng chú ý trong quá trình hiện đại hóa sản xuất. Hiệu quả của nông nghiệp thông minh phụ thuộc vào cả công nghệ, chất lượng dữ liệu và năng lực của người vận hành. Khi được lựa chọn phù hợp với quy mô, hạ tầng và nhu cầu sản xuất, hệ thống có thể hỗ trợ cơ sở theo dõi hoạt động, phát hiện sớm những biến động cần kiểm tra và sử dụng nguồn lực hợp lý hơn.
>> Có thể bạn quan tâm:
- Công nghệ Biogas là gì? Ứng dụng của Biogas trong xử lý chất thải chăn nuôi
- TOP 5 công nghệ xử lý nước thải chăn nuôi tốt hiện nay
“Tại C.P. Việt Nam, chúng tôi tin rằng mỗi bước tiến trong kinh doanh phải luôn đi đôi với sự bền vững của hệ sinh thái. Với cam kết hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, C.P. Việt Nam không ngừng hiện thực hóa trách nhiệm qua mô hình Kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị tích hợp Feed - Farm - Food bền vững.
Chúng tôi nỗ lực tối ưu hóa năng lượng tái tạo, xử lý phế phẩm thành nguồn tài nguyên và kiên trì với dự án “C.P. Việt Nam - Hành trình vì Việt Nam xanh” được triển khai từ 2021, hướng tới mục tiêu trồng 3 triệu cây xanh trong 10 năm để trung hòa carbon.
Cùng C.P. Việt Nam chung tay vì một hành tinh xanh, nơi mỗi bữa ăn ngon không chỉ mang đến giá trị dinh dưỡng mà còn góp phần gìn giữ môi trường cho các thế hệ tương lai.”
Nguồn: Định hướng phát triển bền vững và Dự án bền vững | C.P. Việt Nam
Tài liệu tham khảo:
[1] Bộ Nông nghiệp và Môi trường – Chuyển đổi số ngành Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026–2030: Tạo nền tảng dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị nông nghiệp và môi trường.
[2] Quyết định 150/QĐ-TTg – Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=205277&pageid=27160
[3] Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=200163
[4] FAO – Climate-Smart Agriculture Sourcebook.
[5] Ứng dụng IoT trong nông nghiệp bền vững. Báo Nhân Dân.
https://nhandan.vn/special/ungdungiottrongnongnghiep/index.html
[6] Thúc đẩy chuyển đổi số ngành nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
https://chuyendoiso.mard.gov.vn/2023/09/thuc-ay-chuyen-oi-so-nganh-nong-nghiep.html
[7] Báo Dân trí – C.P. Việt Nam tăng cường ứng dụng AI vào chuỗi nông nghiệp - thực phẩm.
[8] CP và FPT thúc đẩy chuyển đổi AI trong chuỗi nông nghiệp - thực phẩm.
