Sản xuất nông nghiệp có sự tham gia của nhiều chủ thể như hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị phân phối, nhưng hoạt động giữa các bên không phải lúc nào cũng ổn định và đồng bộ. Trong khi đó, thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường, đòi hỏi các bên phối hợp chặt chẽ hơn.
Chính vì vậy, trong Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Chính phủ định hướng tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị phù hợp với yêu cầu thị trường, gắn với các giá trị xã hội và môi trường. Đây cũng là nền tảng để phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, với trọng tâm là xây dựng mối liên kết lâu dài giữa các chủ thể, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và việc sử dụng nguồn lực có trách nhiệm. Bài viết dưới đây làm rõ khái niệm và những yếu tố giúp mối liên kết trong chuỗi được duy trì lâu dài.
1. Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững là gì?
Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững là quá trình xây dựng và duy trì sự liên kết giữa các chủ thể tham gia sản xuất, hoàn thiện và đưa ra sản phẩm nông nghiệp đến thị trường, theo hướng vừa tạo ra giá trị gia tăng, vừa đảm bảo trách nhiệm xã hội và môi trường trong dài hạn. Các chủ thể này thường là hộ sản xuất, trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp, đơn vị cung cấp đầu vào, cơ sở chế biến, phân phối và các tổ chức hỗ trợ.
Cụ thể, tính bền vững của chuỗi giá trị nông nghiệp được thể hiện qua các yếu tố sau:
- Liên kết ổn định: Các bên duy trì hợp tác lâu dài thay vì mua bán theo từng vụ.
- Chất lượng có thể kiểm chứng: Sản phẩm đáp ứng yêu cầu đã thống nhất và có thông tin rõ ràng khi cần truy xuất.
- Trách nhiệm, lợi ích và rủi ro được phân chia phù hợp: Không bên nào phải gánh phần lớn rủi ro của chuỗi.
- Sử dụng nguồn lực có trách nhiệm: Hạn chế lãng phí và tác động đến môi trường.
- Sinh kế của người sản xuất: Hộ sản xuất và trang trại được hỗ trợ nâng cao năng lực và hưởng lợi ích tương xứng khi tham gia chuỗi.
Vì vậy, tính bền vững không nằm ở số lượng công đoạn trong từng chuỗi, mà ở việc các yếu tố trên được duy trì đồng thời để chuỗi vận hành hiệu quả và tạo giá trị cho các chủ thể tham gia.
Nhà máy sản xuất là một trong những mắt xích của chuỗi giá trị nông nghiệp, kết nối nguyên liệu đầu vào với chế biến và tiêu thụ
>> Tham khảo thêm:
- Sản xuất bền vững là gì? Thực trạng tiêu dùng bền vững tại Việt Nam
- Tìm hiểu 5 mô hình nông nghiệp hiện đại phát triển bền vững
- 6 xu hướng phát triển nông nghiệp hiện nay tại Việt Nam
2. Cần làm gì để phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững?
Mỗi ngành hàng nông nghiệp có đặc điểm sản xuất và nhu cầu thị trường khác nhau, nên không có một mô hình liên kết áp dụng cho mọi trường hợp. Tuy nhiên, việc phát triển liên kết theo hướng bền vững thường cần xem xét một số nhóm yếu tố chung, từ thị trường, trách nhiệm, chất lượng đến cách sử dụng nguồn lực và theo dõi hiệu quả.
2.1. Xác định nhu cầu thị trường và khả năng cung ứng
Việc phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế của thị trường và năng lực cung ứng của các chủ thể tham gia. Trước khi tổ chức liên kết, các bên cần xác định yêu cầu về chất lượng sản phẩm, sản lượng, thời điểm cung ứng và khả năng tiêu thụ, đồng thời đánh giá điều kiện sản xuất, vùng nguyên liệu và năng lực của hộ nông dân, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó, kế hoạch sản xuất được xây dựng phù hợp với tín hiệu thị trường, giúp cân đối giữa cung và cầu, hạn chế tình trạng sản xuất không gắn với đầu ra. Khi nhu cầu thị trường và khả năng cung ứng được xác định rõ ngay từ đầu, chuỗi liên kết sẽ có nền tảng ổn định hơn, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và hiệu quả hợp tác lâu dài.
>> Tìm hiểu thêm: Sản xuất và tiêu dùng bền vững: Xu hướng của nền kinh tế xanh
2.2. Phân định rõ trách nhiệm giữa các bên tham gia
Một chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững chỉ có thể vận hành hiệu quả khi các chủ thể tham gia có trách nhiệm và quyền lợi được xác định rõ ràng. Ngay từ giai đoạn thiết lập liên kết, các bên cần thống nhất phạm vi công việc, sản lượng, yêu cầu chất lượng, thời gian giao nhận, phương thức thanh toán và cách xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, các cam kết cần được thể hiện thông qua hợp đồng hoặc thỏa thuận phù hợp với quy định pháp luật, đồng thời có đầu mối điều phối và cơ chế trao đổi thông tin minh bạch. Việc phân định rõ trách nhiệm, lợi ích và nghĩa vụ của từng bên không chỉ giúp hạn chế rủi ro, tranh chấp mà còn tạo nền tảng để duy trì mối liên kết ổn định và hợp tác lâu dài trong toàn chuỗi giá trị.
Các cam kết hợp tác cần được thể hiện qua thỏa thuận rõ ràng giữa các bên tham gia
- Nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam: Thực trạng và xu hướng phát triển
- Tìm hiểu mô hình nông nghiệp thông minh ở Việt Nam
- Sự chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp được thực hiện thế nào?
2.3. Thống nhất quy trình và yêu cầu chất lượng
Chất lượng sản phẩm là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả và tính bền vững của chuỗi giá trị nông nghiệp. Vì vậy, các chủ thể tham gia cần thống nhất các yêu cầu về kỹ thuật sản xuất, nguyên liệu đầu vào, phương pháp ghi chép và những tiêu chí chất lượng cần đáp ứng trong phạm vi liên kết. Đồng thời, người sản xuất cần được hướng dẫn và hỗ trợ thực hiện đúng các yêu cầu đã thống nhất nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong toàn chuỗi.
Chất lượng cần được theo dõi xuyên suốt quá trình sản xuất, thu hoạch, bảo quản hoặc chế biến tùy theo đặc điểm của từng ngành hàng. Việc lưu trữ và tổ chức thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc khi cần thiết cũng góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm chứng thông tin sản phẩm. Khi chất lượng được quản lý xuyên suốt trong phạm vi liên kết thay vị chỉ kiểm tra sản phẩm ở khâu cuối, các bên có thể phát hiện và xử lý sai lệch sớm hơn, giúp chuỗi duy trì sự ổn định và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
2.4. Chia sẻ lợi ích và rủi ro phù hợp
Sự minh bạch về lợi ích và trách nhiệm là một trong những điều kiện quan trọng để duy trì mối liên kết lâu dài trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Các bên tham gia cần thống nhất cách xác định giá, phương thức thanh toán và quyền lợi tương ứng với vai trò, mức độ tham gia của từng chủ thể. Những nội dung này nên được thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu để tạo cơ sở cho quá trình hợp tác và hạn chế các tranh chấp phát sinh.
Ngoài ra, các bên cũng cần xác định cách xử lý khi sản lượng, chất lượng, chi phí đầu vào hoặc điều kiện thị trường có sự thay đổi. Việc phân chia trách nhiệm hợp lý giúp hạn chế tình trạng một chủ thể phải tự gánh phần lớn rủi ro của chuỗi, đồng thời tạo điều kiện để các bên cùng phối hợp giải quyết khó khăn trên cơ sở các cam kết đã thống nhất. Mặc dù liên kết chuỗi không thể loại bỏ hoàn toàn biến động giá cả hay rủi ro sản xuất, nhưng cơ chế chia sẻ phù hợp sẽ góp phần củng cố niềm tin và tăng tính bền vững của mối quan hệ hợp tác.
2.5. Sử dụng nguồn lực có trách nhiệm
Trong phạm vi hoạt động của mình, mỗi chủ thể cần theo dõi việc sử dụng nước, năng lượng, nguyên liệu và vật tư để nâng cao hiệu quả sản xuất và hạn chế lãng phí. Đồng thời, việc giảm thất thoát trong thu hoạch, bảo quản, chế biến và vận chuyển cũng góp phần gia tăng giá trị sản phẩm và tối ưu hóa nguồn lực của toàn chuỗi.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, các yêu cầu về môi trường cần được lồng ghép vào kế hoạch và trách nhiệm thực hiện của từng chủ thể. Tùy điều kiện thực tế, các bên có thể xem xét việc thu gom, xử lý hoặc tận dụng phụ phẩm để giảm tác động đến môi trường. Khi các hoạt động này được triển khai một cách nhất quán, yếu tố môi trường sẽ trở thành một phần trong quá trình vận hành của chuỗi giá trị thay vì chỉ dừng lại ở những cam kết hoặc thông điệp truyền thông.
Sử dụng hiệu quả năng lượng và quản lý môi trường góp phần nâng cao tính bền vững của chuỗi giá trị tại C.P. Việt Nam
>> Xem thêm:
- Công nghệ Biogas là gì? Ứng dụng của Biogas trong xử lý chất thải chăn nuôi
- TOP 5 công nghệ xử lý nước thải chăn nuôi tốt hiện nay
2.6. Theo dõi kết quả và điều chỉnh liên kết
Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững là quá trình cần được theo dõi và hoàn thiện liên tục. Các chủ thể tham gia cần theo dõi những chỉ tiêu phù hợp như sản lượng, chất lượng sản phẩm, tỷ lệ đáp ứng hợp đồng, chi phí thực hiện, phản hồi từ thị trường và các vấn đề liên quan đến môi trường để đánh giá hiệu quả hoạt động của chuỗi.
Việc tổ chức trao đổi định kỳ giữa các bên giúp kịp thời nhận diện những khó khăn phát sinh, xác định nguyên nhân khi kết quả chưa đạt yêu cầu và thống nhất phương án xử lý. Khi điều kiện sản xuất, nhu cầu thị trường hoặc các yếu tố liên quan thay đổi, kế hoạch sản xuất, quy trình thực hiện và các thỏa thuận hợp tác cũng cần được điều chỉnh phù hợp. Việc mở rộng quy mô liên kết chỉ nên được xem xét khi mô hình hiện tại đã vận hành ổn định và mang lại hiệu quả rõ ràng.
3. Chuỗi giá trị tích hợp Feed - Farm - Food tại C.P. Việt Nam
Mô hình Feed – Farm – Food là nền tảng chuỗi giá trị tích hợp của C.P. Việt Nam, kết nối ba lĩnh vực cốt lõi gồm sản xuất thức ăn chăn nuôi và giải pháp dinh dưỡng (Feed), hệ thống trang trại chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản (Farm), cùng chế biến và cung ứng thực phẩm đến người tiêu dùng (Food). Cách tổ chức này giúp các hoạt động trong chuỗi được liên kết chặt chẽ, bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng.
Chất lượng sản phẩm được kiểm soát theo Chương trình “3 An Toàn” của C.P. Việt nam, gồm ba cấp độ: an toàn từ nhà cung cấp đạt chuẩn, an toàn trong chuỗi sản xuất và an toàn cho người tiêu dùng. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp quản lý nguyên liệu đầu vào, áp dụng quy trình sản xuất thống nhất, tăng cường an toàn sinh học tại trang trại và kiểm soát chất lượng trong chế biến trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Định hướng phát triển bền vững còn được thể hiện qua việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số xuyên suốt chuỗi Feed - Farm - Food, như giám sát vận hành trang trại bằng camera thông minh, kiểm tra chất lượng nguyên liệu dựa trên hình ảnh và quản lý công thức thức ăn chăn nuôi trên nền tảng số.
Mô hình Feed – Farm – Food của C.P. Việt Nam giúp kết nối sản xuất, chăn nuôi, chế biến và cung ứng thực phẩm trong một chuỗi thống nhất
>> Tìm hiểu thêm:
- CP và FPT thúc đẩy chuyển đổi AI trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm Việt Nam
- C.P. Việt Nam khởi động các dự án chuyển đổi AI, thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm thông minh, bền vững
- C.P. Việt Nam chung tay phát triển nông nghiệp hiện đại, thân thiện môi trường
- C.P. Việt Nam đồng hành cùng thế hệ trẻ kiến tạo tương lai nông nghiệp
Một chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững được hình thành khi sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, trách nhiệm giữa các bên được phân định rõ ràng, chất lượng được kiểm soát xuyên suốt và nguồn lực được sử dụng có trách nhiệm. Quan trọng hơn, liên kết cần được theo dõi và điều chỉnh thường xuyên để thích ứng với thay đổi của sản xuất và thị trường. Đây là cơ sở để nâng cao giá trị nông sản, hỗ trợ sinh kế người sản xuất và thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển theo hướng ổn định, lâu dài.
>> Có thể bạn quan tâm:
- Nông nghiệp xanh là gì? Bản chất, đặc điểm của mô hình nông nghiệp xanh
- Ứng dụng IoT trong nông nghiệp thông minh
- Công nghệ vi sinh vật trong nông nghiệp và các ứng dụng
“Tại C.P. Việt Nam, chúng tôi tin rằng mỗi bước tiến trong kinh doanh phải luôn đi đôi với sự bền vững của hệ sinh thái. Với cam kết hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, C.P. Việt Nam không ngừng hiện thực hóa trách nhiệm qua mô hình Kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị tích hợp Feed - Farm - Food bền vững.
Chúng tôi nỗ lực tối ưu hóa năng lượng tái tạo, xử lý phế phẩm thành nguồn tài nguyên và kiên trì với dự án “C.P. Việt Nam - Hành trình vì Việt Nam xanh” được triển khai từ 2021, hướng tới mục tiêu trồng 3 triệu cây xanh trong 10 năm để trung hòa carbon.
Cùng C.P. Việt Nam chung tay vì một hành tinh xanh, nơi mỗi bữa ăn ngon không chỉ mang đến giá trị dinh dưỡng mà còn góp phần gìn giữ môi trường cho các thế hệ tương lai.”
Nguồn: Định hướng phát triển bền vững và Dự án bền vững | C.P. Việt Nam
Tài liệu tham khảo:
[1] Quyết định số 150/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=205277&pageid=27160
[2] TOÀN VĂN: Dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững. Xây Dựng Chính Sách, Pháp Luật.
[3] Phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng. Báo điện tử Chính phủ.
[4] Nghị quyết 19 của Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. VTV Online.
[5] Nhiều chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất nông nghiệp. Báo điện tử Chính phủ.
[6] Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, hướng tới bảo vệ môi trường. Thời báo Tài chính Việt Nam - Tin tức về tài chính, kinh tế.
