Trước khi đến tay người tiêu dùng, một sản phẩm nông nghiệp thường trải qua nhiều công đoạn khác nhau, từ cung ứng đầu vào, sản xuất, thu gom đến sơ chế, bảo quản, chế biến và phân phối. Mỗi khâu đảm nhận một chức năng riêng và có thể bổ sung giá trị sản phẩm, chẳng hạn như duy trì chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản, tăng tính tiện lợi hoặc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.
Chính vì vậy, chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp được xem là cách tiếp cận giúp nhìn nhận toàn bộ hành trình của nông sản từ đầu vào đến tiêu dùng. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm, các khâu phổ biến trong chuỗi, những chủ thể tham gia và giá trị được bổ sung ở từng giai đoạn của quá trình tạo ra sản phẩm nông nghiệp.
1. Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là gì?
Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là tập hợp các chủ thể và hoạt động có sự liên kết trong quá trình tạo ra, hoàn thiện và đưa sản phẩm ra thị trường. Tùy tường ngành hàng, chuỗi có thể bao gồm đơn vị cung ứng đầu vào, người sản xuất, cơ sở thu gom, đơn vị sơ chế, bảo quản, chế biến, vận chuyển, phân phối và các tổ chức cung ứng dịch vụ hỗ trợ.
Khi được thực hiện phù hợp, các hoạt động sơ chế, bảo quản, chế biến và đóng gói có thể duy trì chất lượng, kéo dài thời gian sử dụng hoặc tăng tính tiện lợi của sản phẩm. Hoạt động vận chuyển và phân phối giúp kết nối sản phẩm với thị trường, qua đó tạo thêm cơ hội nâng cao giá trị thương mại.
Việc tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong sản xuất và tiêu thụ nông sản có thể hỗ trợ phối hợp với kế hoạch sản xuất, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường. Tại Việt Nam, nội dung này được khuyến khích thông qua chính sách phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.
Nhiều loại nông sản, đặc biệt là sản phẩm tươi sống, có tính mùa vụ, thời gian bảo quản tương đối ngắn và chất lượng dễ chịu ảnh hưởng của điều kiện thu hoạch, bảo quản và vận chuyển. Vì vậy, việc phối hợp hiệu quả giữa các khâu có vai trò quan trọng trong duy trì chất lượng, hạn chế tổn thất và bảo toàn giá trị của sản phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng.
Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là quá trình tạo ra và gia tăng giá trị cho nông sản từ đầu vào đến tiêu dùng (Nguồn ảnh: qdnd.vn)
>> Tham khảo thêm:
- 6 xu hướng phát triển nông nghiệp hiện nay tại Việt Nam
- Nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam: Thực trạng và xu hướng phát triển
- Tìm hiểu mô hình nông nghiệp thông minh ở Việt Nam
2. Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp gồm những khâu nào?
Cấu trúc của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp có thể thay đổi tùy theo từng loại nông sản, mức độ chế biến và cách tổ chức thị trường. Tuy nhiên, một chuỗi giá trị phổ biến thường được tổ chức theo trình tự sau: Cung ứng đầu vào → Sản xuất → Thu gom, sơ chế và bảo quản → Chế biến → Phân phối → Tiêu dùng và phản hồi của người tiêu dùng.
2.1. Cung ứng đầu vào phục vụ sản xuất
Cung ứng đầu vào là khâu đầu tiên trong chuỗi giá trị, có nhiệm vụ chuẩn bị các nguồn lực cần thiết để phục vụ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Các hoạt động chủ yếu bao gồm cung cấp giống cây trồng, vật nuôi, thức ăn chăn nuôi, phân bón, vật tư nông nghiệp và các dịch vụ kỹ thuật phù hợp với từng ngành hàng. Chủ thể tham gia thường là doanh nghiệp sản xuất vật tư, đơn vị cung cấp giống, đại lý phân phối và các tổ chức cung ứng dịch vụ nông nghiệp.
Chất lượng của nguồn đầu vào có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng nguyên liệu và hiệu quả sản xuất. Việc sử dụng giống phù hợp, vật tư đạt tiêu chuẩn và các giải pháp kỹ thuật thích hợp giúp tạo nền tảng cho quá trình sản xuất, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng nông sản ở các khâu tiếp theo của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp.
2.2. Sản xuất nông nghiệp
Sản xuất nông nghiệp là khâu trực tiếp tạo ra nguyên liệu thông qua hoạt động trồng trọt, chăn nuôi hoặc nuôi trồng thủy sản. Chủ thể tham gia chủ yếu gồm hộ nông dân, trang trại, hợp tác xã và các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp với từng loại sản phẩm và điều kiện canh tác.
Ở giai đoạn này, giá trị của nông sản được hình thành từ năng suất, chất lượng nguyên liệu và mức độ đáp ứng yêu cầu của thị trường. Việc tổ chức sản xuất đúng quy trình, lựa chọn thời điểm thu hoạch phù hợp và bảo đảm chất lượng nguyên liệu sẽ tạo nền tảng cho các khâu sơ chế, chế biến và phân phối tiếp theo.
2.3. Thu gom, sơ chế và bảo quản
Sau khi thu hoạch, nông sản được chuyển sang khâu thu gom, sơ chế và bảo quản nhằm duy trì chất lượng trước khi đưa đến cơ sở chế biến hoặc phân phối. Ở giai đoạn này, sản phẩm được thu mua, phân loại, làm sạch, sơ chế, đóng gói và bảo quản theo đặc tính của từng loại nông sản. Quá trình này thường có sự tham gia của thương lái, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và các đơn vị logistics.
Nông sản được nâng cao giá trị nhờ giảm thất thoát sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản và duy trì chất lượng trong quá trình lưu thông. Đồng thời, việc phân loại và bảo quản phù hợp còn góp phần tạo sự đồng đều về chất lượng, thuận lợi cho hoạt động chế biến và phân phối ra thị trường.
Làm sạch nông sản trên dây chuyền sơ chế sau thu hoạch giúp duy trì chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho các công đoạn bảo quản, chế biến và phân phối ra thị trường (Nguồn ảnh: images.unsplash)
2.4. Chế biến và hoàn thiện sản phẩm
Chế biến và hoàn thiện sản phẩm là giai đoạn biến đổi nông sản sau thu hoạch thành các sản phẩm có giá trị gia tăng và phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường. Quá trình này bao gồm sơ chế sâu, chế biến thực phẩm, đóng gói, dán nhãn và hoàn thiện mẫu mã trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Chủ thể tham gia chủ yếu là doanh nghiệp chế biến, cơ sở sản xuất thực phẩm và đơn vị đóng gói.
Thông qua hoạt động chế biến, nông sản được đa dạng hóa thành nhiều dòng sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiêu dùng, đồng thời nâng cao chất lượng, tăng tính tiện lợi và kéo dài thời gian sử dụng. Đây cũng là khâu tạo ra phần lớn giá trị gia tăng, góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
2.5. Phân phối và đưa sản phẩm ra thị trường
Sau khi được hoàn thiện, nông sản tiếp tục được đưa đến các kênh tiêu thụ thông qua hoạt động phân phối và lưu thông hàng hóa. Giai đoạn này bao gồm các hoạt động vận chuyển, lưu kho, trưng bày, bán buôn, bán lẻ hoặc phân phối qua các nền tảng thương mại điện tử. Các chủ thể thường tham gia gồm doanh nghiệp phân phối, nhà bán lẻ, siêu thị, chợ đầu mối, cửa hàng thực phẩm và đơn vị logistics.
Khâu phân phối góp phần đưa sản phẩm đến đúng khách hàng, đúng thị trường và đúng thời điểm. Đồng thời, việc mở rộng kênh bán hàng và nâng cao khả năng tiếp cận người tiêu dùng giúp gia tăng giá trị thương mại của nông sản, tạo điều kiện để sản phẩm tiếp cận nhiều phân khúc khách hàng khác nhau.
>> Xem thêm: Sản xuất bền vững là gì? Thực trạng tiêu dùng bền vững tại Việt Nam
2.6. Tiêu dùng và ghi nhận phản hồi của người tiêu dùng
Tiêu dùng là khâu cuối cùng trong chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp, nơi sản phẩm được sử dụng và đánh giá trực tiếp bởi người tiêu dùng. Đây là giai đoạn phản ánh mức độ đáp ứng của nông sản đối với nhu cầu thực tế về chất lượng, hương vị, mẫu mã, bao bì và trải nghiệm sử dụng. Chủ thể tham gia chủ yếu là người tiêu dùng, cùng với các đơn vị bán lẻ và phân phối có vai trò tiếp nhận phản hồi từ thị trường.
Những ý kiến và đánh giá của người tiêu dùng không chỉ thể hiện mức độ hài lòng đối với sản phẩm mà còn trở thành nguồn thông tin quan trọng để các chủ thể trong chuỗi nhận diện xu hướng tiêu dùng và cải thiện sản phẩm. Nhờ đó, nông sản tiếp tục được nâng cao giá trị thông qua việc hoàn thiện chất lượng, thiết kế bao bì và khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường trong các chu kỳ sản xuất tiếp theo.
Phản hồi của người tiêu dùng là nguồn thông tin giúp hoàn thiện sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường
>> Tìm hiểu thêm: Sản xuất và tiêu dùng bền vững: Xu hướng của nền kinh tế xanh
3. Ví dụ về chuỗi giá trị nông sản tại C.P. Việt Nam
Mô hình tích hợp Feed – Farm – Food của C.P. Việt Nam là ví dụ tiêu biểu về cách các nhóm hoạt động trong chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp được kết nối để tạo ra thực phẩm. Theo doanh nghiệp, Feed đảm nhận việc sản xuất thức ăn chăn nuôi và cung cấp giải pháp dinh dưỡng, tạo nền tảng cho chất lượng nguyên liệu đầu vào. Tiếp theo, Farm là giai đoạn chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, nơi nguyên liệu được tạo ra theo quy trình quản lý thống nhất và kiểm soát chất lượng.
Sau khi hoàn thành khâu sản xuất, nguyên liệu được chuyển sang Food để chế biến, đóng gói và phát triển thành các sản phẩm thực phẩm phục vụ người tiêu dùng. Mỗi nhóm hoạt động đều bổ sung giá trị cho sản phẩm, từ nâng cao chất lượng đầu vào, tạo nguyên liệu đạt tiêu chuẩn đến hoàn thiện sản phẩm với nhiều nhóm thực phẩm tươi sống và chế biến. Nhờ sự kết nối giữa Feed – Farm – Food, chuỗi giá trị được tổ chức xuyên suốt từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng, giúp gia tăng giá trị và đáp ứng nhu cầu của thị trường.
Mô hình Feed – Farm – Food minh họa các nhóm hoạt động trong chuỗi giá trị của C.P. Việt Nam
>> Tìm hiểu thêm:
- CP và FPT thúc đẩy chuyển đổi AI trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm Việt Nam
- C.P. Việt Nam khởi động các dự án chuyển đổi AI, thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm thông minh, bền vững
- C.P. Việt Nam chung tay phát triển nông nghiệp hiện đại, thân thiện môi trường
- C.P. Việt Nam đồng hành cùng thế hệ trẻ kiến tạo tương lai nông nghiệp
Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là quá trình tạo ra và gia tăng giá trị cho nông sản thông qua nhiều khâu liên tiếp, từ cung ứng đầu vào, sản xuất, thu gom, bảo quản, chế biến đến phân phối và tiêu dùng. Mỗi khâu đều có sự tham gia của những chủ thể khác nhau và đóng góp một giá trị riêng, giúp nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và tăng khả năng tiếp cận thị trường. Hiểu rõ cấu trúc của chuỗi giá trị là cơ sở để tổ chức sản xuất hiệu quả, nâng cao giá trị nông sản và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng.
>> Có thể bạn quan tâm:
- Nông nghiệp xanh là gì? Bản chất, đặc điểm của mô hình nông nghiệp xanh
- Ứng dụng IoT trong nông nghiệp thông minh
- Sự chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp được thực hiện thế nào?
- Công nghệ vi sinh vật trong nông nghiệp và các ứng dụng
“Tại C.P. Việt Nam, chúng tôi tin rằng mỗi bước tiến trong kinh doanh phải luôn đi đôi với sự bền vững của hệ sinh thái. Với cam kết hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, C.P. Việt Nam không ngừng hiện thực hóa trách nhiệm qua mô hình Kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị tích hợp Feed - Farm - Food bền vững.
Chúng tôi nỗ lực tối ưu hóa năng lượng tái tạo, xử lý phế phẩm thành nguồn tài nguyên và kiên trì với dự án “C.P. Việt Nam - Hành trình vì Việt Nam xanh” được triển khai từ 2021, hướng tới mục tiêu trồng 3 triệu cây xanh trong 10 năm để trung hòa carbon.
Cùng C.P. Việt Nam chung tay vì một hành tinh xanh, nơi mỗi bữa ăn ngon không chỉ mang đến giá trị dinh dưỡng mà còn góp phần gìn giữ môi trường cho các thế hệ tương lai.”
Nguồn: Định hướng phát triển bền vững và Dự án bền vững | C.P. Việt Nam
Tài liệu tham khảo:
[1] Quyết định số 150/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2022/01/150-qd-ttg.signed.pdf
[2] Kiến tạo sức mạnh chuỗi giá trị nông sản Việt Nam. BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG.
https://mae.gov.vn/SuKien80Nam/Pages/chi-tiet-tin-tuc.aspx?ItemID=80
[3] Tập trung xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. Trang thông tin điện tử nông thôn mới tỉnh Ninh Bình.
[4] Chuỗi giá trị nông nghiệp: "Chìa khóa" để nâng cao giá trị nông sản Việt. Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam.
[5] What is it? | Sustainable Food Value Chains Knowledge Platform | Food and Agriculture Organization of the United Nations.
https://www.fao.org/sustainable-food-value-chains/what-is-it/en/
[6] Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ: Về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.
https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2018/07/98-2018-nd-cp.signed.pdf
